ધરપકડ પહેલાં સૂચના આપવી ફરજિયાત છે… દરેક ભારતીયે સુપ્રીમ કોર્ટનો આ આદેશ વાંચવો જોઈએ
સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે કે પોલીસ સાત વર્ષ સુધીની સજાના ગુનાઓ માટે કોઈ વ્યક્તિને સીધી ધરપકડ કરી શકતી નથી. ધરપકડ કરતા પહેલા પોલીસ માટે નોટિસ આપવી ફરજિયાત છે. આ નિર્ણય સતેન્દ્ર કુમાર એન્ટિલ વિરુદ્ધ સીબીઆઈ કેસમાં આવ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય સતેન્દ્ર કુમાર એન્ટિલ વિરુદ્ધ સીબીઆઈ કેસમાં આવ્યો. જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ અને એન. કોટિશ્વર સિંહની બનેલી બેન્ચે આ ચુકાદો આપ્યો. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ધરપકડ પોલીસનો અધિકાર છે, પરંતુ તે કોઈ ફરજ કે નિયમિત પ્રક્રિયા નથી.
ચુકાદો આપતી વખતે કોર્ટે શું કહ્યું?
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે ભારતીય દંડ સંહિતા (BNSS), 2023 ની કલમ 35(3) મુજબ સાત વર્ષ સુધીની જેલની સજા પામેલા કોઈપણ વ્યક્તિને અગાઉથી નોટિસ આપવી જરૂરી છે. આ નોટિસનો ઉપયોગ આરોપીને કોર્ટમાં હાજર રહેવા અને તપાસમાં સહકાર આપવા માટે ફરજ પાડવા માટે થાય છે. કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે જો સંજોગો ધરપકડનું વોરંટ આપે તો પણ, આરોપીની ધરપકડ કરી શકાતી નથી સિવાય કે તે ખૂબ જ જરૂરી હોય
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પોલીસ ફક્ત પૂછપરછ માટે કોઈની ધરપકડ કરી શકતી નથી. ધરપકડ ત્યારે જ થવી જોઈએ જ્યારે કોઈ પોલીસ અધિકારી માને કે કોઈ મજબૂત કારણ છે.
પહેલા નોટિસ પછી ધરપકડ
જો આરોપીએ ગુનો કર્યો હોય અને કસ્ટોડિયલ ધરપકડ વિના તપાસ આગળ વધારવી અશક્ય હોય, તો પોલીસ પાસે આ માટે એક મજબૂત કારણ હોવું જોઈએ, અને તે પછી જ તેમને અટકાયતમાં લેવા જોઈએ. પોલીસ મનસ્વી રીતે કાર્ય કરી શકતી નથી. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ધરપકડ કરવાની સત્તાને પોલીસની સુવિધા તરીકે નહીં, પરંતુ કડક કાનૂની જરૂરિયાત તરીકે જોવી જોઈએ. પહેલા નોટિસ જારી કરવી જોઈએ, અને પછી છેલ્લા ઉપાય તરીકે ધરપકડ કરવી જોઈએ.
ક્યારે ધરપકડ થવી જોઈએ?
સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે આરોપીની ધરપકડ ફક્ત ત્યારે જ થવી જોઈએ જો તેઓ તપાસમાં સહકાર આપવાનો ઇનકાર કરે. ત્યારે જ તેમની ધરપકડ કરી શકાય છે. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું હતું કે નોટિસ પછી ધરપકડ એ નિયમિત પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ એક અપવાદ છે જેનો ઉપયોગ ખૂબ જ સાવધાની સાથે કરવો જોઈએ. પોલીસ અધિકારીઓ અંગે, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે તેમની પાસેથી ધરપકડની શક્તિનો ઉપયોગ સંયમ અને જવાબદારી સાથે કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી સામાન્ય નાગરિકોને સીધો ફાયદો થશે. હવે, સાત વર્ષ સુધીની સજાવાળા કેસોમાં, કોઈ ગેરવાજબી ધરપકડ થશે નહીં. પહેલા નોટિસ જારી કરવામાં આવશે. જો પોલીસ ધરપકડનો આગ્રહ રાખે છે, તો તેમણે ખાતરીપૂર્વકના કારણો આપવા પડશે.
