ઇરાન-ઇઝરાઇલ તણાવ વચ્ચે ભારતને મોટી રાહત, અમેરિકાએ રશિયન તેલ ખરીદવા 30 દિવસની મંજૂરી આપી
મિડલ ઈસ્ટમાં વધી રહેલા ઇરાન-ઇઝરાઇલ સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે. ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાય પર તેનો સીધો અસર જોવા મળી રહ્યો છે. આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે અમેરિકા તરફથી ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
અમેરિકાએ ભારતને રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવા માટે 30 દિવસની તાત્કાલિક છૂટ આપી છે. આ છૂટ તે રશિયન તેલ માટે આપવામાં આવી છે જે પહેલેથી જ સમુદ્રમાં ટાંકરોમાં ભરાઈને ટ્રાન્સપોર્ટ થઈ રહ્યું છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ વૈશ્વિક બજારમાં તેલ પુરવઠાને સ્થિર રાખવાનો છે.
કેમ ઊભો થયો વૈશ્વિક તેલ સંકટ?
તાજેતરમાં ઇરાન અને ઇઝરાઇલ વચ્ચે વધેલા તણાવને કારણે મિડલ ઈસ્ટ વિસ્તારમાં સૈન્ય કાર્યવાહી વધી ગઈ છે. આ વિસ્તાર વિશ્વના સૌથી મોટા તેલ ઉત્પાદક પ્રદેશોમાંનો એક છે.
મિડલ ઈસ્ટમાં વધેલા સંઘર્ષના કારણે હોર્મુઝ જળમાર્ગ (Strait of Hormuz) પર જોખમ વધ્યું છે. આ માર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંનો એક છે. વિશ્વના લગભગ પાંચમા ભાગ જેટલા તેલનો વેપાર આ જળમાર્ગ મારફતે થાય છે.
જો આ માર્ગ પર અવરજવર પર અસર પડશે તો વિશ્વભરના તેલ બજારમાં ભારે અસ્થિરતા આવી શકે છે.
ભારત માટે કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે આ છૂટ?
ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઇલ આયાતકાર દેશ છે. ભારતની કુલ ઊર્જા જરૂરિયાતોમાંથી મોટો હિસ્સો આયાત કરાયેલા તેલ પર આધારિત છે.
મિડલ ઈસ્ટમાં વધતા સંઘર્ષને કારણે જો તેલ પુરવઠામાં ખલેલ પડે તો ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે મોટી સમસ્યા ઉભી થઈ શકે છે.
આ સ્થિતિમાં અમેરિકાએ આપેલી 30 દિવસની છૂટ ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. તેના કારણે ભારતીય રિફાઇનરીઓને તરત જ વૈકલ્પિક સપ્લાય મળી શકે છે અને બજારમાં અછત સર્જાતી અટકાવી શકાય છે.
ભારતીય રિફાઇનરીઓની તૈયારી
માહિતી અનુસાર ભારતની કેટલીક મોટી રિફાઇનરીઓએ પહેલેથી જ રશિયન તેલ ખરીદવા માટે વેપારીઓ સાથે ચર્ચા શરૂ કરી દીધી છે.
ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન, ભારત પેટ્રોલિયમ અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ જેવી કંપનીઓ આ સપ્લાય માટે સક્રિય રીતે કામ કરી રહી છે. જો આ ખરીદી પૂર્ણ થાય તો ભારતને આગામી કેટલાક અઠવાડિયા માટે પૂરતો તેલ પુરવઠો મળી શકે છે.
વૈશ્વિક બજારમાં વધ્યા તેલના ભાવ
મિડલ ઈસ્ટમાં વધતા તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો નોંધાયો છે.
બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં છેલ્લા થોડા દિવસોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. જો સંઘર્ષ વધુ લાંબો સમય ચાલશે તો વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવ વધુ વધી શકે છે.
આ સ્થિતિનો સીધો અસર પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પણ પડી શકે છે.
📊 ઈન્ફોગ્રાફિક: ઇરાન-ઇઝરાઇલ યુદ્ધ અને તેલ બજાર
મુખ્ય મુદ્દા
🔹 વિશ્વના લગભગ 20% ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાય હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે
🔹 ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ આયાતકાર દેશ છે
🔹 અમેરિકાએ ભારતને 30 દિવસ માટે Russian Oil ખરીદવાની છૂટ આપી
🔹 મિડલ ઈસ્ટ તણાવ પછી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો નોંધાયો
🔹 ભારત પોતાની Energy Security જાળવવા માટે વૈકલ્પિક સપ્લાય શોધી રહ્યું છે
આગળ શું?
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો ઇરાન-ઇઝરાઇલ વચ્ચેનો સંઘર્ષ વધુ વધશે તો વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં લાંબા ગાળાનો પ્રભાવ પડી શકે છે.
આ પરિસ્થિતિમાં ભારત માટે વિવિધ દેશોમાંથી તેલ આયાત કરીને સપ્લાય ચેનને મજબૂત બનાવવી ખૂબ જરૂરી બનશે.
વિશ્વભરના દેશો હવે મિડલ ઈસ્ટની પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે, કારણ કે અહીં બનતી ઘટનાઓ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ઉર્જા બજાર બંનેને અસર કરી શકે છે.
